از دهن نخورده در آر تو دهن خورده بیذار.

خری وامونده ماطلی ایشوس.

خری تو گل مونده.

دزی نگرفته پادیشاس.

 خاشِ سِرِه ء لاكُ  لَوِه رِ بَشور ، بامشي و ِرِ نَلِسِه !

56-   آدم ترسو ، سایش دَ جی اَتِرسه – آدم ترسو از سایه اش هم می ترسه .

57- اگه واددنَیه، هرچونِ دِ مُون ده – اگر بادت نمی آید هر چونت را به من بده .

58-   بُز گر سرچشمَه دَ اُو اَخِره – بز گر از سر چشمه آب می خورد .

• «اغراق نخواهد بود اگر ادعا کنم که در هر شهر و حومه‌ای به‌طور متوسط هنوز یک ضرب‌المثل ضبط‌‌‌‌نشده وجود دارد.»
  • کارل فریدریش ویلهلم واندر
• «امثال جمله‌های قصیری هستند که از تجربه‌های طویل حاصل آمده‌اند.»
  • سروانتس
• «امثال در زنده نگاه‌داشتن زبان فارسی عامل قوی و مؤثری بوده و در انجام این خدمت بزرگ به اشعار و سایر انواع سخن کمک می نماید.»
  • احمد بهمنیار
• «امثال مواعظ بالغه‌ای هستند که در نتیجه تجربه‌های طولانی و از فکرهای متین پیدا می‌شوند.»
  • جرجی زیدان

بزم میره, بالا می شینه
بدگویی و غیبت می كند,در صدر هم می نشیند.
كنایه به افراد از خود راضی و دورواست.

چش دخوش سی بی سرمه داخلش كرد
چشم از خودش سیاه بود, سرمه هم تویش كشید
دوباره كاری و انجام كارهای زائد و غیر لازم.
...

نبل قادئنئن ، قئزی زیرنگ اولار.
یعنی
زن تنبل ، دختر زرنگ خواهد داشت.

.............................................................

فرستنده . آیه آذری

بارلی آغاجا داش وورارلار.
◦«درختی که میوه داره بهش سنگ پرتاب می کنند(به‌درخت بی‌ثمر سنگ نمی‌زنند)».

..........................................................

فرستنده . آغا خانم از تهران

باخما اوزونون قاراسئنا ، باخ آلنئنئن سیتاراسئنا.
◦«فلفل نبین چه ریزه،بشکن ببین چه تیزه».

...................................................................

فرستنده : مسعود

سویوب سویوب قویروقوندا مندار ایله مه

پوستش رو کندی و کندی و حالا که به آخرش رسیدی نجسش نکن

الهام میرزایی از خرم آباد لرستان

سوز كیونه, زین كنیتو, ایمانیش عروس بریم
مادیان سفید عروس را زین كنید, آمده ایم عروس را ببریم

..........................................................

فرستنده :کامیار طهماسبی از خرم آباد

ایما همه الماسیم, سر در یه کرواسیم
ما همه الماسیم, سر در یک کرباس داریم
یک دست بودن, یک عقیده و خلق و خوی داشتن

تا نازآما نیاز, تا جور آما بساز
تا ناز آمد نیاز کن, در وقت جور و جفا هم مدارا کن
خود را با شرایط موجود سازگار کردن

حرف سرد مهر گرمنه موره
حرف سرد مهر گرم را از دل میبرد.
حرف دلگیر کننده و گوشه و کنایه دار گرمی و دوستی را از بین می برد

و اِووگفتن چونه همیشه صدات میا, گفتا: همنشینم سنگه.
به آب گفتن چرا همیشه صدات میاد, گفت همنشینم سنگ است.
اشاره به افرادی است که همیشه با همسر یا همسایه خود بگو مگو دارند.

لوینه د گشنه یی مرده یی, مگفتن کلوا کشتش
آسیابان از گرسنگی مرده بود, می گفتند نان شیرمال کشتش
اتهام بدون اثبات گناه

تخت یاقوت زری کنگرش طلایه
هر که بوس که لو گل او بندی خدایه
کنگره تخت یاقوت زری طلایی است
هر که لب گل را بوسید بنده ی خدا است

اساریه روزا بگو چه بد از مو دیدی
دستمو گردن یار سر از کو کشیدی
ستاره ی صبح را بگو از من چه بد دیدی
دست من در گردن یار بود سر از کوه کشیدی‌

ار برنو چار کل کنه دل هر دو مونه
یائی میرم یای سونمت یای بوم دیونه
اگر برنو قلب هر دوی مارا چار تیکه کند
یا می میرم یا می ستانمت یا دیوانه میشوم.

عروس رقص بلد نیه گنه بنه تپه چاله دارنه

عروس رقص بلد نیست میگوید زمین تپه چاله دارد یا هموارنیست

ضرب المثل های دهکده دانش

در اینجا چند ضرب المثل مازندرانی آورده شده است

اگر داروک بخونده گنه وارش انه
اگر قورباغه سبز روی درخت بخواند می گویند باران می آید.
- پنج شنبه نون و خرما در کامبی تا امه مرده جه برسه
پنجشنبه نان و خرما بیرون می دهیم تا ثوابش به مرده ما برسد.
- چایی دله دار دره مهمان قد بلند انه
روی چایی ساقه اش قرار گرفته مهمان قد بلند می آید.
- خوی بد بدی صدقه درها کن تا بدی اون خو بر طرف بوشه
خواب بد دیدی صدقه بده تا بدی آن خواب بر طرف شود.
- سگ سر انشند ته دست گند موک زنده
روی سگ آب نریز دستت زگیل می زند
- شو بی وقتی نونه جارو بزوئن فرشته ملائکه ره از شه سره بیرون کاندی
شب بی موقع نباید جارو بزنی چون فرشته و ملائکه را از خانه خود بیرون می کنی
- گرم تندیر سره دپوشی ته وشته حادثه پیش انه
سر تنور گرم را بپوشانی برای تو حادثه پیش می آید.
- نمک ره نشند بنه به خاطر این که آب چشم حضرت زهرا هسته
نمک را زمین نریز به خاطر این که آب چشم حضرت زهرا (س ) است

فرستنده امیر بریانی از قزوین

........................................

فرستنده : داوود ؟

................................................

نانت جویه .خولکت گنم

فرستنده یاسمین حسنی

..........................................................

فرستنده : ربابه (فرزانه) دریاباری

خلا و خروش آوشی در چو و تازی آوشی به گه ری
خدا به خرگوش می‌گوید در رو. به تازی می‌گوید بگیرش
یعنی کار خدا حساب دارد

گلیج پمه قاین سر عروس اَشکند.
گل پنبه مادرشوهر سر عروس را می‌شکند.
یعنی کوچکترین حرف مادرشوهر باعث ناراحتی عروس می‌شود

- اگر علی ساربونه می دونه شتررا كجا بخوابونه

- پیش شتر گفتند چرا شاشت پسه ، گفت چه كارم مثل همه كسه

- شتر تا زانوش گهی بود می گفت از حموم در اومدم

- شترآدور زشت میداشت، زیر لنجش سبز شد

- شتر در خواب بیند پنبه دانه

- خدمت خر كردن مزدش گوز است و لگد

- خدا خرش را شناخته كه شاخ بهش نداده

- همه بار خر خرما نمی ریه

- خر سیاه ، خوره سیاه ، چی شی بارشه ، مویز سیاه

- پول در كیسه خر در بازار ، خدا را سرآید نداره

- خرك میخواست بخسبد ، شكر خدا كه خسبید

- همه خری را با یك چوب نمی رانند

- ماچ در كون خر خوردن مصلحت روزگار است

- همه مرغی جامیرفت ، لاك پشت صحرا می رفت

- مرغی كه انجیر می خورد نوكش كج است

- كلاغه پیش بچه اش میگفت قربون قد و بالای رعنات

- كلاغ آمد مثل كبك راه برود راه رفتن خودش را هم یادش رفت

-پیش چوغور گفتند منار به كونت گفت یك چیزی بگو بگنجد

یا بکش یا دانه ده یا از قفس بیرون کن

یا تخت یا تخته

یا جواب یا ثواب

یا خدا یا خرما

یار بد بدتر بود از مار بد

بحسنت نناز به تبی بنده به پولت نناز به شبی بنده.

بخر دستش نمیرسه پالونش را بر میداره.

ضرب‌المثل گونه‌ای از بیان است که معمولاً تاریخچه و داستانی پندآموز در پس بعضی از آن‌ها نهفته است. بسیاری از این داستان‌ها از یاد رفته‏اند، و پیشینهٔ برخی از امثال بر بعضی از مردم روشن نیست؛ بااین‌حال، در سخن به‏کار می‌رود.

دانشمندان و زبان‌شناسان نامدار هنوز تعریفی جامع و کامل برای کلمهٔ ضرب‌المثل نیافته‌اند. گرچه در این راستا تحقیقات بسیار ارزشمندی صورت گرفته و تفاسیر معتبری نیز ارائه شده‌است.علی اکبر دهخدا  در مقدمهٓ امثال و حکم چنین می‌نویسد:

"در زبان فرانسوی هفده لغت یافت می‌شود که در فرهنگ‌های عربی و فارسی همهٓ آنها را «مَثَل» ترجمه کرده‌اند، و در  فرهنگهای بزرگ فرانسوی تعریف‌هایی که برای آنها نوشته‌اند، مُقنِع نیست و نمی‌توان با آن تعریفات، آنها را از یکدیگر تمییز داد."

فواد از تهران

میمون هر چی زشت تر بازیش بیشتره

....................................

تو آش ترش هم معلومه.

فرستنده : امیر کویر ایران

...............................................

به در می گویند که دیوار بشنود.

فرستنده : سارا شادمانی از تهران

.................................

هر چه رِشتم، پنبه شد!

هر دودی از کباب نیست.

 هم از شوربای قم افتادیم، هم از حلیم کاشان!

همسایه نزدیک، بهتر از برادر دور است!

همه کاره و هیچ کاره!

هیچ دویی نیست که سه نشود!

هیچ بقالی نمی گوید ماست من ترش است!

فرستنده : آزیتا حاجی زاده از تهران دانشجوی پرستاری

گییه گسنه خی میکه

ترجمه : شکم گرسنه خون راه می اندازد

کنایه : گرسنگی سبب هر کاری می شود

گور داره تا کفن داشتوه

ترجمه : گور داره تا کفن داشته باشد.

کنایه : نداری و فقر

گریوه روز خوشی میحا

ترجمه : گریستن روز خوشی می خواهد.

کنایه : در نظر گرفتن زمان هر کاری

گله رم کردی سگ پر چنه ول نمی کرد

ترجمه : گله رم کرده بود ، سگ آغل گوسفندان را رها نمی کرد.

کنایه : دلسوزی بیش از حد است

گوره یاد حونه نیسن میشی یا بل بازی میکن.

ترجمه : گربه ها که در خانه نیستند ، موش ها می رقصند.

کنایه : خودنمایی و سواستفاده از موقعیت ها

گدا چی چیی وش به ای چی چیی دش بسونی.

ترجمه : به گدا چه چیزی بدهی ، چه چیزی بگیری.

کنایه : نبود تغییر در شخصیت و زندگی و احوال بعضی ها.

گدا بویی گدا صفت نویی

ترجمه : گدا باشی ، گدا صفت نباشی

کنایه : در نهایت فقر ، مناعت طبع داشتن و خسیس نبودن.

گاوی گاوسونی خر آو میکه

ترجمه : گاوی ؛ گاوداری را خراب می کند.

کنایه : تاثیر همنشین بد.

گرگ بوحورد گرگه ولاته خوت بوحورد.

ترجمه : اگر بناست گرگ تو را بخورد ، گرگ ولایت خودت بخورد.

کنایه : سختی غربت و ارزش بدترین چیزهای وطن.

گرگ چونه قیمت قاطر چنیه

ترجمه : گرگ قیمت قاطر را نمی داند

کنایه : آگاهی نداشتن از ارزش و اعتبار کسانی یا اشیایی

مو ای گم نره تو ای گوی بدوشش!

mo egom narre, to egui bedushes

من می گویم نر است تو می گویی بدوشش!

کنایه است برای اصرار وسماجت در کاری ناممکن.

فرستنده : گلبهار محمودی از خرم آباد

.................................................................................................

مهرداد از اصفهان

مگز رو گو شون بیشیند تا کلیسیا دنبالش میدوند دسسا پاشا بیلیسن
//megez roo goe shoon bishined ta kelisia donbalesh midovan dassa pasha bilisan//
مگز = مگس
گو = گه ان shit
کلیسیا = کلیسا کنایه از راه دور
دسسا پا = دست و پا

ضرب المثل کنایه از آدم خسیس است.

..............................................

هادی از اصفهان:

دل رحم کونش زخمه
معنی: هر کی زیادی دل رحمو و مهربون باشه اطرافیاش همینطور ازش چیز میخواند و وقتی نوبت اونا میشه میدون خالی میکنند (لاشی بازی میکنند)
.................................
کرم از خود درخته
معنی:تقسیر کار خود طرفه بعد میندازه گردن یکی دیگه
............................................................
که که خوری تو پاسگاه(کلانتری 110 محل ):
معنی: اشاره به ارازل و اوباشایی داره که قبل دعوا میرن از طرف شکایت میکنن که اگه زخمی شدن(قداره یا چاقو خوردن) سریع پلیس پیگیر ماجرا بشه و دیه را بسونند (به اینگونه لاتها ادعا کننده بی هنرم هم میگن)
..........................

سعید فراست از اصفهان

قربون ریحون برم که بوی کباب میده/

........................................................................

این چیزا برا فاطمه تنبون نیمیشد
in chiza bara fatme tonboun nimished
منظور کار بیهوده کردن استفرستنده محمد از اصفهان

............................................

یه سنده ی لا نون گذاشتس
ye sendey la noun gozashtes

یا

یه که که ی لا کوکو گذاشتس
ye kekey la ku ku gozashtes

هر دو یه معنی میده و منظور اینه که یه کار بدی کرده و صداش رو در نمیاره

فرستنده محمد از اصفهان

------------------------

اِز آتیشِش کِسی گرم نیمی شِد اما اِز دودش کور می شِد.

ez âtishi kesi germ nimished, emâ ez dudesh germ mished

یعنی از آتشش کسی گرم نمی شود، اما از دودش کور می شود.

خیرش نه اما شرش به دیگران میرسه

فرستنده : شقایق چاوشی از اصفهان دانشجوی دانشگاه آزاد خوراسگان 

**************************************************

دَس به تُنبِکی هر کی بِِزِنی صدا می دد.

 das be tonbeki har ki bezeni sedâ mided

دست به تنک هر کَس بزنی صدا میده

همه به یک درد مشترک دچارند

فرستنده : محمد شیروانی از اصفهان

گمج قِلقِلي خُورِهِ ، خو نوخونِ پيدا كُونهِ.
gamaj qelqeli khure khu nukhune peyda kune
يعني: هر كسي ميره مثل خودشو پيدا ميكنه

ممنون از عاطی، بهتر بود می نوشتند از کجای گیلان

........................................................................

کیانوش از گیلان:

۱.

عروسِ پا شَله ، گِه زمین ناهمواره
عروس پاش کوتاه و بلنده ،می گه زمین ناهمواره

۲.

خاش خوری سر بگیفتم

یعنی مچ طرف رو گرفتم

.......................

توسط پ

تی ماچیا ناخایم تی دماغ گزه یا مرا ونسین

(ti machchiaya nakhayam ti damagh goze ya mara vensin)
کنایه ار: محبتت رو نمیخوام فقط به من ضرر نزن

شقایق از گیلان

سنگ به دریا چی کونه؟

کوه وا دکلایه تا دریا پورا به
sang be darya chi kooneh?

kooh va dakalahe ta darya pora beh

yani:ye shekame kheyli gondaro...ye chzie kam por neikone 

..........................................................

انی بج واجور داره
یعنی خرش میره، حرفش اعتبار داره

توضیح: بج یعنی برنج
واجور هم به معنای بالا اومدنه

خر خفته جو نمیخوره
(یعنی وقتی دراز کشیدی غذا نخور ).

فرستنده از گیلان : باران خاتون

..............................................................

âdam chos kho, do tâ kharj dâre

خرج آدم خسیس دو برابر است.

فرستنده :بهاره دلبری از گیلان

 .............................................

خر خسته و خدای ناراضی
(یعنی کسی که از صبح تا شب دنبال یه کاری میره و به نتیجه نمیرسه )

فرستنده : سپیده حامدیان

.................................

آسمان لواش ببه دریا تورشه آبه، باز تی شکمه ره کم آیه( شکمو)
Asman lavash bebe, darya turshe abe, baz ti shekame re kam aye
آسمان کون بترکسته، هه ایتا بیرون فوتورکسته ( از خود راضی)
asemane kun beterkeste ha ita biroon fotorkeste
از حج حاجی ام کرایه خانه فگیره ( پول دوست)
Az haj haji am kereye khane fagire
خیلی پاچه سفیدی داره شلته کوتایم دوکونه ( گل بود و به سبزه نیز آراسته شد)
Kheili pache sefidi dare shalte kotayem dukune.

فرستنده : لادن

...................................

 از دیگ چوبین کسی حلوا نخورده است .!

معنی : از آدم ناجوان مرد و نانجیب نباید انتظار نیکی و احسان داشت.

فرستنده : سجاد حسام زاده

ته طناب ته پشت سر

فرستنده: معلم علی از ؟

ای کاش آقای معلم علی این ضرب المثل را توضیح م دادند که به چه معناست و در چه مواردی بکار می رود.

...........................................................

آربيز به قيلون اگو، دو سيلا داري.

ârbiz be qeylun ego do silâ dâri

یعنی "الک به قليان مي گويد: دو سوراخ داري". 

 اين مثل زماني بکار ميرود که کسي عيب و ايراد خود را نبيند و به دنبال عيب جويي از ديگران باشد. 

(تير را در چشم خودش نمي بيند، مو را در چشم ديگري مي بيند.)

فرستنده : ماهیار منجزی از اهواز

********************************************

ار جووم دهرست، السم نه پهرست.

"اگر پيراهنم پاره شد. اصلم نپريد (از بين نرفت)".  اين ضرب المثل بيانگر اين نکته است که فقر و تنگدستي، اصالت خانوادگي و ارزشهاي اصيل را از بين نمي برد.

فرستنده : فریدون امامی از آبادان

کمیل از رشت

.از هرچی بدت بیاد سرت میاد..(قانون جذب)

2. جا خیسه و بچه نیست.

 ............................................

محمد از رشت

اگر چیزی واسه گفتن نداری کسی ازت خرده نمی گیره!!!Silence is gold

......................................................

مجتبی توشه خواه از رشت

دیره پسم گوز؟
dire pasam goz

یعنی چه ؟

.................................................................

فرستنده : بصیر از رشت

الهی تی چشم پوشته قاشوق پوشته بزنم
الهی پشت چشم تورا با پشت قاشق بزنم(ببندم)
در گذشته افرادی که فوت می کردند و چشم آن ها هنگام مردن باز مانده بود آن را با پشت قاشق می بستند . این ضرب المثل بیانگر نفرین به دیگران بود.
بصیر از شفت

...................................................................

 آسمان لواش ببه دریا تورشه آبه، باز تی شکمه ره کم آیه( شکمو)
Asman lavash bebe, darya turshe abe, baz ti shekame re kam aye